تعاریف و دستهبندی کرسیهای علمی
دستهبندی کرسیهای علمی
در چارچوب نظامنامه و آییننامه هیئت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره، کرسیها در دو گروه تخصصی و ترویجی دستهبندی میشوند. کرسیهای تخصصی شامل نظریهپردازی، نوآوری و نقد هستند و کرسیهای ترویجی شامل عرضه و نقد دیدگاه علمی و مناظره علمی میشوند.
تفاوت کرسی تخصصی و ترویجی
کرسیهای تخصصی دارای فرایند ارزیابی و داوری هستند و در آنها نتیجه علمی بر اساس ضوابط مربوط بررسی میشود. کرسیهای ترویجی با هدف عرضه و نقد دیدگاههای علمی برگزار میشوند و مطابق متن ارائهشده، بدون داوری هستند.
کرسی نظریهپردازی
کرسی نظریهپردازی بستری علمی برای ارائه و بررسی نظریههایی است که در پی تبیین منسجم پدیدهها، روشنکردن روابط میان مفاهیم و ارائه چارچوبی علمی برای فهم و پیشبینی پدیدهها هستند. در این فرایند، طرحنامه ابتدا در کمیته دستگاهی بررسی میشود و پس از طی مراحل ارزیابی و تأییدهای لازم، برای ادامه فرایند به دبیرخانه هیئت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره ارسال میشود. صلاحیت صاحبنظر بر اساس شرایط علمی، مطالعات و آثار مرتبط، تخصص در موضوع و توانایی تحلیل علمی بررسی میشود. احراز شرایط نهایی مطابق ضوابط و نظر مراجع مسئول انجام میگیرد.
کرسی نقد
کرسی نقد فرصتی برای بررسی و ارزیابی علمی یک دیدگاه، اثر یا طرح علمی در فضایی روشمند و مبتنی بر استدلال است. در این کرسی، پس از بررسی اولیه طرحنامه و انتخاب داوران، موضوع در جلسهای عمومی و حضوری ارائه میشود و دیدگاههای انتقادی، پرسشهای داوران و حاضران و پاسخ ارائهدهنده مورد بررسی قرار میگیرد.
کرسی مناظره
کرسی مناظره، مباحثهای رودررو، روشمند و منطقی میان صاحبنظران است که در آن دیدگاههای علمی درباره یک مدعای مشخص بهصورت نقادانه بررسی و به چالش کشیده میشوند. در این فرایند، کمیته دستگاهی موضوع مناظره را تعیین میکند، طرفین را با توجه به تخصص و همترازی علمی انتخاب میکند و پس از بررسی طرحنامه و انتخاب داوران، زمینه برگزاری جلسه عمومی را فراهم میسازد.
کرسی ترویجی
کرسی ترویجی با هدف گسترش فرهنگ نواندیشی و نوآوری علمی، تقویت گفتوگوی علمی و فراهمکردن بستری برای نقد و تبادل دیدگاهها در مراکز علمی و پژوهشی برگزار میشود. در این کرسی، محتوای علمی ارائهدهنده در فضایی عمومی و حضوری عرضه میشود و ناقدان و حاضران دیدگاهها و پرسشهای خود را مطرح میکنند. این نوع کرسی ترویجی بدون داوری برگزار میشود؛ با این حال، دیدگاه ارائهشده در جلسه در معرض نقد و پرسش علمی قرار میگیرد.
سوالهای متداول
آیا برگزاری کرسی در امتیازدهی و ارتقای مرتبه علمی تأثیر دارد؟
در آییننامه برای ارائه کرسیها در جدول امتیازات پژوهشی ۲ تا ۴ امتیاز درج شده است.
(نظامنامه وآییننامه هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد ومناظره، 1395: ص37).
و برای «طراحی و مشارکت فعالانه در برگزاری کرسیهای نقد و نظریهپردازی» نیز در بخش فعالیتهای فرهنگی ـ تربیتی ـ اجتماعی، ۲ تا ۴ امتیاز ذکر شده است(نظامنامه وآییننامه هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد ومناظره، 1395: ص38).
ولی این اعداد را باید با آییننامه ارتقای مرتبهای که دانشگاه در زمان اعمال امتیاز ملاک قرار میدهد تطبیق داد.
آیا یکی دیگر از نویسندگان مقاله هم میتواند ارائهدهنده کرسی باشد؟
آییننامه صراحتاً درباره نحوه ارائه آثار چندنویسندهای حکم مستقلی ندارد. ارائهدهنده باید شرایط علمی لازم برای نوع کرسی موردنظر را احراز کند و طرح او به تأیید مراجع مربوط برسد. بنابراین صرف همنویسنده بودن، بهتنهایی برای تعیین صلاحیت کافی نیست (نظامنامه وآییننامه هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد ومناظره، 1395: ص45).
امتیازدهی به کرسیهای نظریهپردازی، نقد، مناظره و ترویجی چگونه است؟
کرسی تخصصی با کرسی ترویجی از نظر داوری و امتیازدهی یکسان نیست.
کرسیهای تخصصی:
شورای داوران یکی از وظایفش امتیازدهی است. شورای داوران وظیفه ارزیابی و امتیازدهی را بر عهده دارد. مطابق اطلاعات ارائهشده، مجموع امتیاز شورای داوران ۱۰۰ امتیاز است و درجه نظریه بر اساس نتیجه ارزیابی تعیین میشود.
|
(نظامنامه وآییننامه هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد ومناظره، 1395: ص48).
کرسی ترویجی:
در تعریف کرسی ترویجی صراحتاً آمده است که این کرسی «بدون داوری» برگزار میشود و برای ارائه کرسیهای علمی ترویجی ۲ تا ۴ امتیاز در جدول امتیازات پژوهشی لحاظ میشود.
(نظامنامه وآییننامه هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد ومناظره، 1395: ص34).
آیا حضور حضار در امتیازدهی مؤثر است؟
برای کرسیهای تخصصی، بله، نظر حضار ثبت و در صورتجلسه منعکس میشود، اما امتیاز ۱۰۰ نمرهای شورای داوران مبنای تعیین درجه مدعای علمی است (نظامنامه وآییننامه هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد ومناظره، 1395: ص47).
آیا هر کسی میتواند در جلسه سؤال بپرسد؟
در کرسیهای تخصصی، حضور و امکان طرح سؤال برای افراد واجد شرایط پیشبینی شده است و تبصره مربوط تصریح میکند که طرح سؤال کتبی یا شفاهی حضار منوط به ثبتنام قبلی است (نظامنامه وآییننامه هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد ومناظره، 1395: ص47).
طرح سؤال توسط حضار امکانپذیر است، مشروط به رعایت شرایط حضور و ثبتنام مقرر در آییننامه.
آیا دانشجوی دکتری میتواند کرسی برگزار کند؟
برای کرسی عرضه و نقد دیدگاه علمی پاسخ صریحاً مثبت است: بر اساس تبصره ۱ ماده ۳ آییننامه کرسیهای ترویجی که به آن اشاره کردهاید، دانشجویان مستعد و توانمند دوره دکتری با تأییدیه کمیسیون علمی مربوط میتوانند از قالب کرسی عرضه و نقد دیدگاه علمی استفاده کنند.
(نظامنامه وآییننامه هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد ومناظره، 1395: تبصره ۱ ماده ۳ آییننامه کرسیهای ترویجی).
آیا مقاله یا اثر علمی باید قبلاً منتشر شده باشد؟
بر اساس اطلاعات ارائهشده از آییننامه، در کرسیهای ترویجیِ عرضه و نقد دیدگاه علمی و مناظره علمی، اثر مکتوب میتواند چاپشده یا چاپنشده باشد. شرایط مربوط به سایر انواع کرسی باید بر اساس شیوهنامه اختصاصی آنها بررسی شود (نظامنامه وآییننامه هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد ومناظره، 1395: ص30؛32، 17_18).